ى عنى قابليت و صلاحيت آن نداشته باشد ؛ خواه در كبد تولد يافته و يا در غير آن از معده يا عروق يا افضيه . [ اقسام [ هفتگانه ] بلغم غير طبيعى ] و اقسام آن هفت است . [ بلغم جهت طعم ] چهار از جهت طعم كه : يكى ، مالح - يعنى شور - باشد . و سبب آن : يا اختلاط مرّهء صفراء سوخته با بلغم رقيق است و يا تصرف حرارت غريبهء قويه است در آن ؛ زيرا كه هرگاه حرارت غريبهء قويه در مادهء غليظهء كثيفه تصرف نمايد ، آن را شور مىگرداند . و اين قسم بلغم ، انحراف از مزاج اصلى خود يافته مايل به حرارت و يبس است . و دوم ، حامض [ است ] ؛ يعنى بلغم ترش و باعث آن : يا مخلوط شدن سود است با آن و يا تصرف حرارت غريبه در آن ؛ زيرا كه هرگاه حرارت غريبه در مادّهء رطب تصرف نمايد آن را تر « 1 » مىگرداند . و اين ، مايل به بَرد و يبس است . سوم ، مسيخ [ است ] كه « تَفِه » نيز نامند ؛ يعنى بلغم بى طعم بى مزه و سبب آن : يا عدم تأثير حرارت غريزى است در آن و يا مخلوط شدن بلغم رقيق مائى بارد بدان . و اين ، بارد محض است . و چهارم ، عفص [ است ] . و علّت آن : يا مخلوط شدن سوداء فِجّ خام عَفص است بدان و يا غلبهء سردى بسيار منجمد كننده بر آن و اين ، باردِ مايل به يبس است . [ بلغم از جهت قوام ] و سه قسم از جهت قوام : يكى ، رقيق [ است ] به سبب مخلوط گشتن اجزاء مائى بدان و عدم تأثير حرارت غريزى در آن . و اين را بلغم مائى نامند ؛ به جهت مشابهت رقت به آب . دوم ، غليظ [ است ] به جهت : تحليل اجزاء لطيفهء رقيقهء آن به طول مكث و به كثرت

--> ( 1 ) . الف و ب : ( آن را تر مىگرداند ) اما با توجه به جملهء بعد به نظر مىرسد ( خشك ) صحيح باشد ، ولى در متون ديگر نيز تر آمده است مانند متن تحفه خانى تأليف محمد بن عبد الله بن عبيد الله ابى محمود . ليسوگرافى ، مؤسسه مطالعات تاريخ پزشكى ، طب اسلامى و مكمل : ( و بلغم حامض كه « تر » است بنا بر اين كه تأثير حرارت قليل است و به حد نضج نرسيده است اين طعم حاصل كرده است او در كيفيت بارد يابس است ) .